''โครงการคนไทย 7.2 ล้านคน รู้ค่าความเสี่ยงโรคไต''  ลดผู้ป่วยไตวายหน้าใหม่

“โครงการคนไทย 7.2 ล้านคน รู้ค่าความเสี่ยงโรคไต ภายใต้โครงการป้องกันโรคไต อันเนื่องมาจากพระราชดำริ ปีงบประมาณ พ.ศ. 2568” ซึ่งจัดขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ในโอกาสทรงเจริญพระชนมายุ 72 พรรษา ในปี พ.ศ. 2570 กำลังขับเคลื่อนอย่างเต็มกำลัง โดย “กระทรวงสาธารณสุข” ใช้กระบวนการค้นหาและคัดกรองเชิงรุก ให้ความรู้ เพื่อช่วยชะลอความเสื่อมของไตและลดจำนวนผู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรังระยะสุดท้ายให้ได้มากที่สุด

ด่านหน้าคัดกรองโรคไต

“โรคไตเรื้อรัง” เป็นปัญหาสาธารณสุขที่ส่งผลกระทบทั้งต่อคุณภาพชีวิตของประชาชน และเป็นภาระค่าใช้จ่ายมหาศาลต่อระบบสาธารณสุขของประเทศ การคัดกรองตั้งแต่ระยะเริ่มต้นจึงมีความสำคัญอย่างยิ่ง เพราะจะช่วยชะลอความเสื่อมของไต ป้องกันไม่ให้เข้าสู่ภาวะไตวายระยะสุดท้าย โดยโครงการฯ นี้จะมุ่งเน้นการค้นหาและคัดกรองผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยง ได้แก่ ผู้ป่วยเบาหวาน ความดันโลหิตสูง นิ่วในไต โรคเก๊าท์ และผู้ที่มีประวัติซื้อยาชุดหรือยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs (ที่ไม่ใช่พาราเซตามอล) รับประทานเป็นประจำ รวมจำนวน 7.2 ล้านคนทั่วประเทศ

นอกจากบุคลากรสาธารณสุขในทุกเขตสุขภาพแล้ว อีกหนึ่งกำลังสำคัญที่จะร่วมขับเคลื่อนโครงการ คือ อาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน หรือ อสม. ผู้เปรียบเสมือนหมอประจำบ้าน ที่จะเข้าถึงกลุ่มเป้าหมายในพื้นที่ของแต่ละคน เพื่อให้ความรู้ความเข้าใจและสร้างความตระหนักถึงความสำคัญของการตรวจคัดกรองโรคไต และยังร่วมกับบุคลากรสาธารณสุขในการออกคัดกรองด้วย

เครื่องมือสำคัญ ชุดตรวจคัดกรอง

การคัดกรองโรคไตสามารถทำได้ด้วยวิธีการที่ไม่ซับซ้อนและมีประสิทธิภาพ ด้วย “ชุดตรวจคัดกรองโรคไต” ซึ่งเป็นชุดตรวจแบบรวดเร็ว (Rapid Test) ใช้ตรวจหาโปรตีนในปัสสาวะ (Albuminuria) หรือที่เรียกว่า Urine Microalbumin ที่เป็นสัญญาณหรือตัวบ่งชี้โรคไตในระยะเริ่มต้น ผู้ที่มีผลเป็นบวก จะแสดงถึงการทำงานของไตที่ผิดปกติ และการตรวจวัดค่าอัตราการกรองของเสียของไต (eGFR) ซึ่งจะทำให้ทราบถึงความเสื่อมของไต หรือภาวะไตวาย ดังนี้

ระยะที่ 1 ค่า > 90  อัตราการกรองยังปกติ

             ระยะที่ 2 ค่า 60 – 90 อัตราการกรองลดลงเล็กน้อย

             ระยะที่ 3a ค่า 45 – 59 อัตราการกรองลดลงเล็กน้อยถึงปานกลาง

             ระยะที่ 3b ค่า 30 – 44 อัตราการกรองลดลงปานกลางถึงมาก

             ระยะที่ 4 ค่า 15 – 29 อัตราการกรองลดลงมาก

             ระยะที่ 5 ค่า < 15 ไตวายระยะสุดท้าย

“ลดผู้ป่วยไตวายเรื้อรังหน้าใหม่” การแก้ปัญหาที่ยั่งยืน

โครงการ “คนไทย 7.2 ล้านคน รู้ค่าความเสี่ยงโรคไต” จะช่วยให้ประชาชนคนไทยมีความตระหนักรู้เกี่ยวกับการป้องกันโรคไตมากขึ้น พร้อมกับที่ผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยงได้รับคำแนะนำในการปฏิบัติตัวและการคัดกรองโรคไตอย่างครอบคลุม ขณะที่ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังระยะเริ่มต้น ได้รับการวินิจฉัยและเข้าสู่กระบวนการดูแลรักษาอย่างเหมาะสมและทันท่วงที สามารถควบคุมและชะลอการดำเนินของโรค ลดความเสี่ยงการเกิดภาวะแทรกซ้อน รวมถึงช่วยให้ผู้ป่วยวางแผนการรักษาและดูแลตนเองได้อย่างเหมาะสม ซึ่งผลลัพธ์สุดท้ายที่เป็นเป้าหมายสำคัญก็คือ จำนวนผู้ป่วยไตวายระยะสุดท้ายรายใหม่ลดลง ซึ่งนอกจากจะช่วยลดค่าใช้จ่ายในการบำบัดทดแทนไตที่แต่ละปีสูงถึงหลายหมื่นล้านบาทแล้ว ยังนำไปสู่การเกิดระบบข้อมูลที่มีประสิทธิภาพสำหรับการวางแผนและพัฒนานโยบายสุขภาพ รวมถึงมีเครือข่ายความร่วมมือในการป้องกันและดูแลรักษาโรคไตเรื้อรังทั่วประเทศ เพื่อให้ประชาชนคนไทยได้มีสุขภาพและคุณภาพชีวิตที่ดีอย่างยั่งยืน

ที่มา : ‘โครงการคนไทย 7.2 ล้านคน รู้ค่าความเสี่ยงโรคไต’  ลดผู้ป่วยไตวายหน้าใหม่